تبلیغات
بوی جوی مولیان

بوی جوی مولیان

علل گرایش ایرانیان به تشیع

 

مقدمه:

ما امروز در دنیایی به سر می بریم که بشر تمام توان خود را به کار گرفته تا با سرعتی هر چه بیشتر به سوی تکنولوژی و مدرنیزم به پیش رود و همه موانع سر راه خود را کنار نهد. متأسفانه در جهان کنونی دین به عنوان مانعی برای پیشرفت شناخته شده است. اگرچه این تصور غلطی است امّا آنچه مسلم است این است که با واپس ماندگی دینی نوع بشر مواجهیم. بنابراین به عنوان یک مسلمان و حتی یک شیعه موظفیم که از این واقعه جلوگیری کنیم.

 

این مقاله سعی دارد تا با تببین علل گرایش ایرانیان به تشیع با این تفکر که ایرانی از روی اجبار این مذهب را پذیرفته به مقابله بپردازد و هویت شیعه را قوت بخشد. به این ترتیب که به شیعه گری در ایران با روشی عالمانه و نقادانه پرداخته و زمینه های اصلی تشیع را بررسی می کند. عواملی همچون اوضاع سیاسی، اوضاع اجتماعی، مهاجرتها و ...

 

علل گرایش ایرانیان به تشیع

 

مقدمه:

ما امروز در دنیایی به سر می بریم که بشر تمام توان خود را به کار گرفته تا با سرعتی هر چه بیشتر به سوی تکنولوژی و مدرنیزم به پیش رود و همه موانع سر راه خود را کنار نهد. متأسفانه در جهان کنونی دین به عنوان مانعی برای پیشرفت شناخته شده است. اگرچه این تصور غلطی است امّا آنچه مسلم است این است که با واپس ماندگی دینی نوع بشر مواجهیم. بنابراین به عنوان یک مسلمان و حتی یک شیعه موظفیم که از این واقعه جلوگیری کنیم.

 

این مقاله سعی دارد تا با تببین علل گرایش ایرانیان به تشیع با این تفکر که ایرانی از روی اجبار این مذهب را پذیرفته به مقابله بپردازد و هویت شیعه را قوت بخشد. به این ترتیب که به شیعه گری در ایران با روشی عالمانه و نقادانه پرداخته و زمینه های اصلی تشیع را بررسی می کند. عواملی همچون اوضاع سیاسی، اوضاع اجتماعی، مهاجرتها و ...

 

 

مفهوم شناسی:

ایران: فلات (نجد) وسیعی است که در آسیای جنوب غربی که شامل قفقاز، ترکیه، افغانستان و ایران کنونی می باشد. مساحت این فلات 2.600.000 کیلومتر مربع بوده است.1

 

تشیع: تشیع مصدر باب تفعل از شیع و شیعه گرفته شده و دارای معانی لغوی مختلفی است از جمله «تَشَیع فی الشی» در هوا چیزی مستهلک شد.2

 

اما در اصطلاح به پیروان حضرت علی (علیه السلام) اطلاق می شود.

 

گرایش: به تمایل انسان نسبت به چیزی (یا فردی) گفته می شود که آن را مطلوب خود می پندارد.

 

موالی: در آستانه نبرد قادسیه، چهار هزار نفر ایرانی به سپاهیان عرب پیوستند. آنها تحت فرماندهی زهرة بن حویه برای مشارکت در جنگ آماده شدند. این افراد حمراء (سرخ رو متمایل به سفید) نامیده شدند.3 برای پیوستن به سپاه عرب، شرط کردند که پس از جنگ هرکجا خواستند بروند و با هر قبیله ای که خواستند هم پیمان شوند و سهمی نیز در غنایم جنگی ببرند4 اینها بعد از پیوندشان با بعضی قبایل موالی نامیده شدند.

 

واژه شیعه: در کتابهای لغت لفظ «شیعه»، به معنای پیرو طرفدار آمده است اما در اصطلاح این کلمه بر پیروان علی (علیه السلام) و اهل بیت آن حضرت اطلاق گردیده است.5

 

در مورد پیدایش تشیع نظرات بسیاری مطرح است و نویسندگان هر یک بر مبنای بینش خود، درباره آن سخن گفته اند.

 

برخی تشیع را مربوط به اواخر خلافت عثمان می دانند و انتشار آرای عبدالله بن سبا را در این زمان به تشیع ربط می دهند. او با قبول اسلام به ظاهر در جرگه مسلمانان در آمد. طبق این نظریه، وی که شخصی یهودی بوده با بهره گیری از عقاید اهل ذمه و سایر ادیان و با تمسک به مظلومیت اهل بیت پیامبر (صلّی الله علیه و آله و سلم) مشکلات عظیمی از جمله شورشهای زمان عثمان را به راه انداخته است.

 

بر اساس این نظریه تشیع نه تنها یک انحراف بلکه یک توطئه است که از جانب شخصی یهودی برای ایجاد تفرقه در جامعه اسلامی پدید آمده است.

علامه عسکری در کتاب خود «عبدالله بن سبا» با بررسی ساختگی بودن این افسانه و ارائه نظرات علمای رجال بیان می کند که راوی آن «سیف بن عمر» شخصی دروغگوست.6

 

نظر دیگر در این باره این است که آغاز پیدایش شیعه را باید زمان حیات پیغمبر اکرم (صلّی الله علیه و آله و سلم) دانست.

 

نص قرآن کریم، مبنی بر مأموریت پیامبر (صلّی الله علیه و آله و سلم) برای دعوت خویشاوندان خویش به دین اسلام7 ، خدمات و فداکاریهای علی (علیه السلام) برای اسلام از جمله فتوحات در جنگهای مختلف و لیلة المبیت و جریان غدیر خم، از دلایل این گروه برای اثبات نظرشان به شمار می رود.

 

بدیهی است این چنین امتیازات و فضایل اختصاصی که مورد اتفاق بود8 وعلاقه بسیاری که پیغمبر (صلّی الله علیه و آله و سلم) به علی (علیه السلام) داشتند9 عده ای از یاران پیامبر (صلّی الله علیه و آله و سلم) را که شیفتگان فضیلت و حقیقت بودند را وادار می کرد که علی (علیه السلام) را دوست داشته و از او پیروی کنند. گذشته از همه اینها نام شیعه علی در سخنان پیامبر اکرم (صلّی الله علیه و آله و سلم) بسیار دیده می شود.

 

گروهی دیگر بر این باورند که شیعه در روز سقیفه پدید آمده است. همان روزی که جمعی از بزرگان صحابه به صراحت بیان کردند: «علی (علیه السلام) اولی به خلافت و امامت است.10

 

برخی دیگر این نظریه را مطرح ساخته اند که شیعه در روز فتنة الدار، روز قتل خلیفه سوم به وجود آمده است. چنان که ابن ندیم می نویسد: «وقتی طلحه و زبیر با علی مخالفت کردند و جز به خونخواهی عثمان به چیز دیگری قانع نشدند و علی نیز خواست با آنها بجنگد، تا سر به فرمان حق نهد آن روز کسانی را که از او پیروی کردند به نام شیعه خواندند و خود او نیز به آنها می گفت: «شیعیان من»11 دسته ای دیگر معتقدند که تشیع بعد از حکمیت تا شهادت علی (علیه السلام) به وجود آمده است. گروهی نیز آغاز تشیع را به واقعه کربلا و شهادت امام حسین (علیه السلام) ربط می دهند. در این میان برخی از نویسندگان اهل سنت شکل گیری و پیدایش شیعه را نتیجه اهداف انتقام جویانه پس از شکست ایرانیان از اعراب می دانند و معتقدند ایرانیان با تقویت تشیع و ایجاد تفرقه بین شیعه و سنی سعی در از بین بردن وحدت اسلامی داشتند.

 

اما مستشرقان متأخر هم از نظر عقلی و هم از نظر تاریخی این نظریه را رد کردند و به مقابله با آن پرداخته اند.

 

اگر احادیث را مورد بررسی قرار دهیم می بینیم که نام شیعه پیش در همه از زبان رسول خدا (صلّی الله علیه و آله و سلم)، شنیده شد و این احادیث مورد قبول اهل سنت هم می باشد.

 

در نهایت به این نتیجه می رسیم که بیعت نکردن علی (علیه السلام) با ابوبکر بیانگر تشیع نظری است و حادثه کربلا تبلوری از تشیع عملی می باشد.

 

پس از اینکه درباره تشیع و پیدایش آن نظراتی را بیان کردیم در این قسمت به بررسی ایران قبل از اسلام می پردازیم.

 

 

ایران قبل از اسلام از نظر سیاسی و قدرت نظامی:

احیاء و تجدد ایران توسط سلسله ای جدید (ساسانیان) صورت گرفت. تشکیل قدرت مرکزی و قشون منظم و نیکو تربیت شده و سازمان دقیق داخلی سبب شده بود که ایرانیان چنان قدرتمند شوند که به نظر می رسید دنیای متمدن بین ایران و روم تقسیم شده بود. امّا در مدت چهارده سالی که از مرگ خسرو دوم و جلوس آخرین پادشاه ساسانی، یزدگرد سوم، فاصله افتاد کمتر از دوازده پادشاه بر تخت سلطنت جلوس کردند. کشور به علت جنگها، مالیات و ظلم و ستم، خرد شده در امواج رقابتها و هوسها گرفتار بود.

 

فرماندهان بزرگ قشون هم در صدد این بودند که با اتکاء سربازان خود تاج و تخت را تصرف کنند. رستم فرمانده کل، با وجود هنرمندی و قشون قوی خود در قادسیه شکستی سخت خورد و جان خویش را از دست داد. تیسفون تسخیر شد و گنجینه های عظیم به دست اعراب افتاد.12

 

از نظر مسایل خارجی ساسانیان بدون احساس خستگی و با موفقیت متناوب در سه جبهه محاربات را ادامه می دادند. با رومیان در مغرب، با کوشانیان و هیاطله در مشرق و با بدویان در شمال.

 

قشون ساسانی مانند زمان پارتیان مبتنی بر سواره نظام سنگین زره پوش بود که نجبای ایرانی آن را تجهیز می کردند. فرمانداران و لشکر فیلها هم جزء سپاه محسوب می شدند و عقب دار این لشکر پیاده نظام متشکل از روستائیانی بود که از نظر نظامی عامل با ارجی محسوب نمی شدند.13

 

 

روابط ایران با اعراب:

طبق مدارک و شواهد تاریخی در دوران پیش از اسلام عربان از بسیاری جهات با ایرانیان در ارتباط بودند، عربان نه تنها همسایه ایران بودند بلکه به فرمان ساسانیان به تمام نقاط شاهنشاهی از جمله مشرق ایران تبعید شده بودند. همچنین به سبب وجود داد و ستد و رسم گماشتن مأموران و انتقال قبایل و گروههای شورشی به نواحی مختلف شاهنشاهی ایران با این کشور مرتبط بودند. گروهی شاعران عرب از جمله اعشی و عدی بن زید در دربار لخمیان و ملوک حیره روزگار را سپری می کردند. همچنین در برخی جنگهایی که ایرانیان با یونانی ها داشتند، اعراب جزء سپاه ایران به شمار می آمدند. و نیز در روایات آمده است که وقتی عبدالمطلب چاه زمزم را از نو حفر کرد دو آهو و دو شمشیر از جنس طلا به دست آورد که این اشیاء مذکور را ساسان پادشاه ایران به کعبه اهدا کرده بود و جرهمیان هنگام ترک مکه آن را به چاه انداخته بودند. این نشان دهنده توجه ایرانیان به بتخانه مکه بوده است.14

 

 

گرایش دینی مردم ایران قبل از اسلام:

جامعه ایرانی از جمله کهن ترین و پرسابقه ترین تمدنهاست که در طول تاریخ تأثیر غیرقابل انکاری بر تمدن بشری به جای گذارده است. ایرانیان در زمینه مسائل مذهبی حساسیت داشتند و پی به وجود خدای یگانه برده و یکتاپرست شده اند، در مقایسه با دیگر ملتها، دین ایرانیان اصولاً یکتاپرستی بوده است.15

 

اغلب کتیبه های بر جای مانده از ایرانیان باستان، با نام خدا شروع می شوند، حکومت و پیروزی ها و تدام حاکمیت به خدا و اراده او نسبت داده شده و هدف حکومت، اجرای فرامین الهی اعلام گردیده که همه مبین اطاعت از خداوند می باشد.

 

ایرانیان هرگز بت پرستی نکرده و خدا را در قالب جسم پرستش ننموده اند و به قول هرودوت، مورخ نامی یونان، این عمل را حماقت می دانستند.16

 

مانی

از جمله مواردی که در خور توجه است وضعیت دین ساسانی در دوره تثبیت این دولت است. مطابق یک رسم غلط ساسانیان جزء زرتشتیان متعصب به شمار می روند امّا این یک ساده انگاری محض است.

 

در واقع اولین دینی که در تاریخ ایران از همراهی و حمایت دولت بهره مند شد دین مانی بود نه زرتشتی گری.

 

بنیانگذار مانی که در اصل از نجبا بود خود را کاملاً مانند زرتشت، بودا و عیسی فرستاده خدا معرفی کرد. وی در خانواده ایرانی در شهر بابل در سال 216 م متولد شد و برای تبلیغ دین خود به سرزمینهای مختلف رفت.

 

در رابطه با از میان رفتن این دین و پیروان آن گفته شده: حاکمان ایران و روم و سرزمینهای دیگر با مانویان به خصومت برخاستند و دسته دسته آنها را کشتند و سرانجام، محکمه تفتیش اروپا آخرین گروه مانویان را در قرن سیزدهم میلادی نابود کردند.17

 

مزدک:

بحرانهای اجتماعی در پدید آوردن باورهای دینی نقش مهمی دارند و دینهایی که در زمانهای بحرانی تأسیس می شوند گسترش عمومی می یابند. آئین به شدت اجتماعی مزدک یکی از شواهد این مدعاست.

 

مزدک پسر بامداد در زمان قباد (488 ـ 531 م) از میان دانایان و دانشمندان از شهر مازیار در کنار دجله که اکنون کوت العماره خوانده می شود برخاست.

 

مزدک هیچگاه ادعای پیامبری نداشت و خود را پیرو شخصی به نام بوندوس می دانست که در حدود 300 م اصلاحاتی را در مانویت پدید آورده بود و در ایران و روم پیروانی داشت.

 

اندیشه های مزدک در کتابی به نام «مزدک نامه» گرد هم آمده بود که پس از ظهور اسلام به دست ابن مقنع به عربی ترجمه شده ولی اکنون یافت نمی شود.

 

مکتب وی کاملاً سیاسی و اجتماعی است. مزدک گونه ای اشتراک در اموال را تبلیغ می کرد و برای برانداختن اختلاف طبقات می کوشید، ازدواج میان اشراف و غیر اشراف را جایز می دانست و آنچه معروف است که وی معتقد به اشتراک جنسی بوده صحت ندارد.18

 

 

ورود اسلام به ایران:

اوضاع سیاسی ایران پس از فتح این کشور

نخستین دژهای امپراطوری ساسانی در سال سیزدهم هجری به دست اعراب گشوده شد و در زمانی کوتاه به تدریج تمام سرزمین ایران به جز کناره های دریای خزر به تصرف سپاهیان مسلمان در آمد.

 

نخستین تماسها در زمان خلیفه دوم صورت پذیرفت اما در دوران خلیفه سوم که حاکمیت اشرافی قریش و بنی امیه آغاز شده مقاومتهایی از جانب ایرانیان بروز کرد.

 

دوران خلافت علی بن ابی طالب (به دلیل جنگها و شورشهای داخلی و سرکشی های قریش به رهبری اصحاب جمل و معاویه و همچنین تنگ نظریهای جاهلانه ی خوارج که از طرف سران خودخواه قبایل تحریک شده بودند) تحرکی در ایران نبوده در این دوران به تدریج بذر دوستی اهل بیت پیامبر (صلّی الله علیه و آله و سلم) در دل ایرانیان پاشیده شد و جاذبه ای نسبت به خاندان پیامبر (صلّی الله علیه و آله و سلم) و علویان در میان موالی ایجاد گردید.19

 

فروپاشی دولت ساسانی

رویداد فروپاشی دولت ساسانی، مهم ترین تحول در رابطه دیرینه ایرانیان و اعراب است. فتح ایران به دست اعراب نقطه عطفی در تاریخ محسوب می شود. بدلیل اینکه نه تنها این کشور را مستقیماً دستخوش دگرگونی کرد بلکه، با این رویداد نیروی مادی و معنوی عظیمی در اختیار تمدن جهان پیمای اسلام نهاده است. امّا آنچه مهم به نظر می رسد این است که دریابیم علت فروپاشی این دولت کهن چه بوده است. اگرچه فروپاشی دولت ساسانی به واسطه شمشیر اعراب مسلمان صورت گرفت ولی به خاطر نیرومندی ایشان نبوده است. بنابراین، باید ضعف و سستی ارکان این دولت را بررسی نمود.

 

در زمان اشکانیان خاندانهای بزرگ فئودالی در امور کشور بسیار نقش داشتند. در ابتدای تشکیل دولت ساسانی این دو با هم رابطه مشترکی داشتند اما دولت ساسانی به آرامی سیاست خود را تغییر داد و این باعث ایجاد ناهمگونی تشکیلات دربار شد.

 

هنگامی که این دولت در نتیجه ساختار بیمار گونه اش دچار بحران شد، دهقانان و خرده مالکان هر یک دولت مستقلی تشکیل دادند و این سبب از هم پاشیدگی دولت ساسانی شد.

 

بحرانهای دولت ساسانی

بحران اجتماعی

این دولت از همان ابتدا با دو چالش عمده مواجه بود. یکی انحصار دینی موبدان و دیگری دشواری مهار طبقات اشراف.

 

نخستین عاملی که آشکارا سبب تشتت میان شاهنشاه و دربار گشت، تقویت دین مانی توسط شاهپور یکم به عنوان دیانت رسمی شاهنشاهی بود که برای روحانیون متعصب زرتشتی یک بحران واقعی بود. اما بیش از مانی گری این دین مسیح بود که دشواریهای مهمی می آفرید.

 

زمانی که شاه در سرکوبی مسیحیان با موبدان هم عقیده بود مشکلی وجود نداشت اما هنگامی که برخی از شاهان در برخورد با ترسایان تساهل به خرج دادند دستگاه روحانیت دولتی سخت به وحشت می افتاد. علاوه بر این وجود شکست در جنگها و بلایای طبیعی ای که دامن گیر مردم شده بود فقر بی سابقه ای را برای مردم ایران به ارمغان آورد.

 

بحران مذهبی

در میان بحرانهایی که دولت ساسانی گرفتار آن شده بود بیش از همه بر آلام توده های فرودست می افزود. در این زمان موبد زرتشتی چنان تحلیل رفته بود که در گذر ایام چیزی از سروده های زرتشت نمی فهمید. از طرفی دیگر، دیانت زرتشتی به مجموعه ای از آداب دشوار طهارت و انبوهی از خرافات شگفتی آور مبدل شده بود که اسلام در برابر آن دین سمحه و سهله بود.20

 

بحران نظامی

یکی دیگر از عوامل فروپاشی دولت ساسانی جنگهایی بود که به سبب اتحاد مسلمانان عرب، سپاه سامانی را از پای درآورد.

 

جنگهایی که از زمان ابوبکر آغاز شد و در زمان عمر به نهایت خود رسید. اکثر جنگهایی که موجب فتح نقاط مختلف ایران شد از سال 13 هجری تا 21 بوده است. جنگ بویب، قادسیه، نهاوند و ... همه با پیروزی اعراب پایان یافت و پس از آن از سال 20 تا 31 هجری نقاط دیگر کشور هم به تدریج به دست اعراب افتاد.

 

 

ورود اسلام به ایران:

پس از هجرت، پیغمبر اکرم (صلّی الله علیه و آله و سلم) به سران کشورهای مختلف نامه نوشتند و آنها را دعوت به اسلام کردند امّا در میان آنها تنها پادشاه ایران بود که به نامه پیامبر اهانت نمود و آن را پاره کرد و به پادشاه یمن دستور داد تا درباره این مدعی پیامبری تحقیق نماید و نتیجه را برای او اعلام کند.

 

فرستادگان پادشاه یمن هنوز در مدینه بودند که خسرو سقوط کرد و پسرش شکم او را درید. پیامبر این خبر را به فرستادگان یمن داد. آنها خبر را برای پادشاه بردند و پس از مدتی معلوم شد جریان طبق گفته پیامبر (صلّی الله علیه و آله و سلم) است. در این هنگام عده زیادی از یمنی ها مسلمان شدند و همراه آنان گروه زیادی از ایرانیان مقیم یمن نیز اسلام را برگزیدند. در آن زمان عده زیادی از ایرانی ها در یمن زندگی می کردند و حکومت یمن یک حکومت صد در صد ایرانی بود. بنابراین اولین اسلام گروهی ایرانیان در یمن و بحرین بود.

 

در اواخر دوره خلافت ابوبکر و تمام دوران خلافت عمر در اثر جنگهایی که میان دولت ایران و مسلمانان پدید آمد تقریباً تمام ایران به دست مسلمانان افتاد، در نتیجه ایرانیان گروه گروه دین اسلام را پذیرفتند.21

 

 

تشیع و ایرانیان:

ایرانیان پس از پذیرش اسلام بیش از اقوام و ملل دیگر نسبت به خاندان نبوت علاقه نشان دادند.

 

یکی از دلایل عمده نفوذ تشیع در سرزمینهای اسلامی مخصوصاً ایران، محبوبیت علویین است. دلیل این محبوبیت را می توان در فضایل خاصی که از ائمه اطهار (علیهم السلام) و رسول خدا (صلّی الله علیه و آله و سلم) نقل شده جستجو کرد. به عبارت دیگر می توان گفت دوستی اهل بیت پایه اول تشیع است.

 

یکی دیگر از دلائل عمده نفوذ تشیع، مظلومیت شیعیان است. علویین عمدتاً از اهل بین پیامبر (صلّی الله علیه و آله و سلم) بودند و معمولاًَ مسلمین به آنها عشق می ورزیدند. در پی فشارهایی که به آنها وارد می شد مردم تمایل بیشتری به آنها پیدا می کردند.

 

این مظلومیتها به حدی بود که بنی عباس بنیان حکومت خود را بر پایه آنها بنا نمود و قوت یافت.

 

بنی امیه نیز از این تهدیدات و فشارها مبری نبود. معاویه که در رأس بنی امیه بود دستور دارد تا شهادت هیچ یک از شیعیان و اصحاب علی (علیه السلام)پذیرفته نشود.22

 

در واقع ریشه همه این مظلومیتها حادثه کربلا بوده است. مختار نیز از افرادی بود که مردم را دعوت به تشیع می کرد.

 

و شما را به کتاب خدا و سنت پیامبر (صلّی الله علیه و آله و سلم) و گرفتن خون اهل بیت (علیهم السلام) و دفاع از ضعفاء و جهاد با کسانی که حرمت شکن هستند دعوت می کنم.23

 

 

تهمتهای ناروا به تشعی ایرانیان:

در زمینه تشیع ایرانیان دیدگاههای متفاوتی وجود دارد. برخی از نویسندگان اهل سنت و مستشرقان و ناسیونالیستهای ایرانی در عصر حاضر، پیدایش تشیع را به ازدواج دختر یزدگرد سوم با امام حسین (علیه السلام) ربط می دهند و ادعا می کنند که علت گرایش ایرانیان به تشیع، پیوند زناشویی مذکور بوده است.

 

دکتر شهیدی در کتاب زندگانی علی بن الحسین، داستان شهربانو و ازدواج وی با امام حسین (علیه السلام) را ساخته پندار و افسانه دانسته است.

 

از جمله دلایل محکم شهیدی این است که تمام راویان خبر، زمان وقوع آن را دوران خلیفه دوم (23 ـ 13 ق) گفته اند در حالی که ولادت امام سجاد (علیه السلام) در سال 38 هجری قمری است. ایشان روایت دیگری را که میلاد آن حضرت را سال 48 بیان می کند قبول دارند. در این صورت بین ازدواج حضرت با شهربانو و تولد امام سجاد (علیه السلام) بیش از 30 سال فاصله است که این بر تردیدها می افزاید.24

 

 

مراکز نفوذ تشیع در ایران:



طبقه بندی: معارف(عقاید)،

[ یکشنبه 4 آذر 1386 ] [ 01:11 ق.ظ ] [ سرجامه ]
درباره وبلاگ

از زمین تا آسمان آه است می دانی چرا؟

یک قیامت گریه در راه است می دانی چرا؟

بر سر هر نیزه خورشیدی ست یک ماه تمام

بر سر هر نیزه یک ماه است می دانی چرا؟

نویسندگان
موضوعات وب
امار سایت
بازدیدهای امروز : نفر
بازدیدهای دیروز : نفر
كل بازدیدها : نفر
بازدید این ماه : نفر
بازدید ماه قبل : نفر
تعداد نویسندگان : عدد
كل مطالب : عدد
آخرین بروز رسانی :
امکانات وب

فال انبیاء


كد ماوس